TALANKIRÊ JIYANÊ..?

secularism

Lê talankirê jiyanê an Gurê jiyanê kîne..? Ewine  yê jiyan girtine..û talankirine ne.? Dîsa eger em bêjin ew modernîtêya kapîtelîstiyê ne, avakirê netew dewleta ne. ((Lê dibe bêye zanîn nêzîkî ji hemu netewdewleta ra erê lê ji netewa Kurd ra na. Tenê ji Kurda ra rê nîne ew netewdewleta xwa jî ava bikin..?)). (Netewa Kurd ji aliyê Gurê jiyanê da nehtiye naskirine). Ango bi gotineke din systêma modernîtêya kapîtalîst ya nuha di praktîkê daye. Nahêle, rê nade Kurd netewa xwa jî ava bikin. {Navê modêrnîtêya kapîtalîst ne bi wateya ku ew tenê li demê nuha modêrn heye, bêye têgihîştin na. Bi têgihîştina min ev modernîtêya kapîtelîst ji salê 1200 b.z da heye, çêbuye û berdewame. Ango ew ji wê demîda maye; Sala ku dibêjin Cihu ji Missrê derçune..wisa di Tewratê da hatiye nivîsîn…? Di wê salana bi xwa da, êrişa miletê ji deriyaê da hatine jî çêbuye. Impêriya Hîttîta jî di wê salna da bi destê gelê jideriya da hatine roxiya ye wêran  buye. Jêder: (Tewrate an Incîla demê kevin, Pirtuka Magnus Magnusson e-Fynd i Bibelns länder 1977 û pirtuka Andrew Collins e, From the Ashes of the Angels the…1996). Lê bi hezara notsyon, nav û prînsîpê nuh jî tevlî vê systêmê bune. Prînsîpê herî nuh û modern yê li demê nuha di amancê Gurê jiyanê da ne, di systêma modernîtêya kapîtelîstiyê da ne. Yê di jiyana praktîkî ya systêma netewdewleta da ne jî evine: Sêkularîsme û Tevlîhevkirina civata ye. Li ber van notsiona, ew karê xwa klasîk jî dimeşînin, ewê ku bi arîkariya wan serketin li ser serketina ji dora 3000 salda bidestxistine û bidestdixînine.

Ew kapîtalîst ji civatê homogênîzekirî ditirsin. Ditirsin ku ew civatê wisa Kanin qira wan bînin. Ji  ber wê tirsa wan. Ew mileta tevlîhev dikin ji hemî renga, em bêjin ji Afrîka û ji Asya, ji bona ku kes dewa ti miletîtiya original neke, neyê kirin, hemî miletê duniya yê an yê cîhanê dikin li her welatî hebin. Reş û sipî  tevlîhev bibin, wekî li Brazîl, li Amrîka li Sudan û her wisa, ji bona ku serê systêmê di aştiyê da be…bi selamet be..}. Rêyê wan klasîk diyarine çine……..!. Propaganda  kûr û li serhev ji Olê ku wan bi xwa ji hemu aliya civandine ra dikin û dikin ew desturê Xuda ne. Cîhan jî li hember wan karê wan di bêdengiya mirinê da ne. Ne ji devê wan tişt dertê, ne ji destê wan û serê wan ti nîşanê pirsa û hezkirinê zanebuna û eşkerekirina dertên. Hema wisa hemu gêj bune û ketine xewê û tevizîne.

Min ji yekî wisa ez bawerbum ew ji alîgirê systêmê yê orîgînal bu pirsî. Ma gelu ev Sêkulerîsma bi têgîştina te çiye? Ji min ra got : ew wateya ku cudahî di nêv Ola da nebe dide. Lê ev got, ji ber ku ew naxaze, bersiva min bide. Sêkularism ewe, bi wateya ku ew her tiştê pîs û xirap û qerêşe, yê tu li ser Televisiona dibîneye. Wekî; Rêklema ji her tiştîra, wekî nîşankirina Sex di her tiştî da, wekî zewaca an Sexê mêr bi mêr ra, hezkirina Jin ji Jin ra. Wekî Rêklema lîstikê bi pera (Xumar) û lîstikê din yê ji her rengî. Wekî merumkirina programê Telvisiona ji her tiştê bi fayîde. Wekî her tiştê gemar û qerêş  ku tu bi xwa jî dibîne…ev hemî karê nêgativ Sêkulerîsmine..? Lê Sêkularism eger ya pozîtîv heye. Tenê ewe ya mirov Computer ji bona hemî karê xwa peyayî,  civakî bi kar tînê ye.!

Systêm dixwaze li rojê nuha demlidst, xwa ji hemî miletê cîhana me yê dewletê xwa netewî hene va nêzîk bike. Ew neteweyê hene an ew dewletê hene bi navê xwa yê netewî nasdibin xwa nêzîkî wan bike? Systêma xwa ya kapîtalîst di wan hemî welata da bi runiştin bide û cihê xwa têda bi hêz bike. Dibe jî heta ji wê dewletê hene, hin ji wan tenê weku dewletê kartunî ne, gelekî biçukine. Lê ew navê neteweyekê heldigrin, wan bi xwa ew dewlet wisa çêkirine. Numuneyê di rojê nuhada Armîniya, Albaniya, Luximburg.. û gelek yê dinin. Ta Younanistanjî ji hesabê Turkiya ra her çuye biçuk buye. Nuha jî di Kurdistaneke wisa kertunî diramin, yeke biçuk tenê navê wê Kurdî be û naveroka wê tiştekî din be.  Kurdê din jî hemî bibin qurbana wê dewletê. Ev karekî nepêkane, negengaze ku Kurd wê qebul bikin û bipejirînin, heta ku xebatkarê xwa dilsuz hene.

Lê ji aliyekî dinda ev systêma lehnetme kirî tenê naxwaze Kurd heta weku dewleteke xwa mesxere jî hebin. Çi weku netew dewlet an çi li bin banê çi systêmeke din be. Ango ew dixwazin Kurd tenê netewdewleta xwajî tunebe. Heta kîjan pêleyê an astê ev gotinê em dibêjin rastine..? Modernîtêya kapîtalîst eger ev termînologiyeke raste? Bê guman ew rastiyeke ya li asta bilinde jî. Li hemdemî pêwîste her kes bizanbe vê systêma em dibêjin ji 3000 sal berî nuhada jî dest bi roxandina netwan û zimanan kiriye..jê jî yek netewa me û zimanê me ye, ya ku di bingehê xwa da netewa her mazin li vê cîhana me buye..?? Lê çima ji 3000 salda ye û çi wateya vê gotinê heye? Bi dîtina min karê ku ez jê bawerim û pêwîste ti dubî li ser nebe, ev demê ez dibêjin demekî gelekî raste, eger çewtî têda hebe pêwîste li dor tenê çend deh sala yê plus û mînus bin. Ji ber ku destpêka wê, ne bi roja û saata têye naskirin . Lê ev rastiyeke dîrokiye û nayê hejandin ku, ev buyer li wan dema çêbune. Li heman vê demê em dibêjin, derhatina Cihuya jî ji Missrê da çêbuye. Cihuya wisa di pirtuka xwa Tewratê da nivîsîne û ew dem, demê êrişa miletê an gelê ji deryada ye jî. Demê roxandina Impêriya Hîttîta ye. Ev dem demê gewrîna dîroka rojhelata navîne û demê gewrîna dîroka cihanîye, demê gewrîna bervê dîrokêye.

Ev systêma kapîtalîst ya em dibêjin an systêma modernîtêya kapîtelîst ya (sermyandar). Bi roxandinda impêriya Kurda ya yekemîn ra, ya mezintirîn impêrî ya heta wê demî li cîhana me çêbuyîbuyî buye ra hatiye. Li welatê me û li erdê me cihê xwa girtiye. Ango ew systêma li şuna û li ser systêma desthilatdariya Kurda avbuyî ye. Ya ku di sînurê demê kevin û nuhda hebuye û destpêkiribuye. Peyva min li ser impêriya Mediya ye. Wê bi vereşîn bixwîne û nasbike, ji berku hemî heşmendî di wirdane. Axmîniya şuna Medya (Kurda girtin), ev Axmînî kîbunnnne…? Ji ki hatine…? Axmînî weku nav ji gotina Achemenîdês ya Younanî (Greekî) hatiye birin. Lê ew nav bi Kurdî ji navê Haxamanşaha hatiye, ango Şahîtiya Haxama ye (Haxam jî eşkere ye, Haxamê Cihuya ne.  Dura dsthilatdarî bi navê Pêrsa hate nasîn û desthilatî bu ya Pêrsiya. Bi navê Pêrs û Pêrsiya. Cihu dixwazin bêjin, Kurdê arî wan kirine ku desthilatiyê bistînin an ew (herdu alî bihevdura) miletekî din bune û navê wan pêrs bune. Lê herêma ku wê Kurdê arî Cihuya kirine lê dijîn ew ji berê û paşê da herêma Kurdaye û ti kesê biyan nehatine wir (Strabu û Platu yên Greekî jî ew dîtin piştrast kirine û dibêin: kurdê başur û bşur-rojavayê Iranê dixwazin bêjin weku hevine û ti cudahî di nêvda nîne). Wan navê Pêrs û Pêrsiya bi rêne xapînuk hanîne. Bi wê şêweyî wan bi rêyeke xapînuk kirine navê wan pêrsine û wisa nîşanî cîhanêdane û nîşanî Kurda jî dane. Lê min ev xal gelek cara di pirtukê xwa yê bi navê (Reş û Sipî û di pirtuka Kurd meşa dur da) şirovekiriye ku navê pêrs ji ki hanîne û xapandin çawa çêbuye… Li demê Musulmana navê wan ango navê Pêrs bu Firs û welat bu welatê farês. Vê zanebunna, mirov kane di (Pirtuka Herodotos da bibîne, di pirtuka bi navê Media, Mikaylovich Dyakonov 1956 da derçuye bibîne, (di dîroka cîhanê yê ji 10 Voluma pêktên da û yê orîginal bi zimanê Rusîne, di pirtuka nr 1 da bibîne).

Bi gotineke din kapîtalîsma em nuha nav lê dikin Modernîtêya kapîtalîst jî bi baweriya min bi nivîsa Tewratêra hatiye. Ango modernîtêya kapîalîst û ya berî 3000 salê ku bi paşda jî dere, systêmeke Cihuya ye. Cihu û modernîtêya kapîtalîst bi dîtina min yek tiştine. Modernîtêya kapîtelîst heye, ango Cihu hene, modernîtêya kapîtalîst nîne ango Cihu jî nîne. Di virda numuneyeke din weku ya Cihuya heye. Dibê yek wê jî ji bîr neke. Ev jî Musulmantiye, dibê pêşî yek bizanbe Musulmantî jî ji inspîrasyon û çanda Cihuya û ji ramanê Cihuya da maye. Cihuya ew çanda musulmantiyê anîne û weşandine. Eger yek birame musulmanê pêşin jî û yê nuha jî tenê Arabine û ji ba Araba da ye. Hinek zor çêdibe. Arab û Musulman ji miletê hemî duniyayê ne, lê Arab bi xwa xasim bi musulmantiyê ra derçune. Ji ber vê jî şêxekî Arab digot “ey Arabinu, bixudayê mazin eger Islam neba Arab jî nebun, arab û Musulman yek tiştine” Cihutîjî eyne wisa ye, eger Cihutî neba Cihu jî nedibun. Cihu jî bi cihutiyê ra derçune û ji hemî miletê cîhanêne. Ji berî wan Assurî û Akkadî jî wisa çêbun, hemu ewê jêra gotine samî wisa çêbune. ango navê Xudayekî ew komkirin û kirin komeke hevgirtî. Cihu jî wisane û systêma kapîteîst sermiyandar bi wanra derçuye.

Ev systêmê totalîtar yê me gotine weku yê Akkadî, Assurî, Cihu û Musulman eger mirov rê bide xwa û bêje: ew li xelek û navendê bazirganiyê ava bune. Grêdana wan bi ti netewê taybet ra nîne. Eger vê çewtiya ku pê nuha li dîrokê dinihêrin neba. Di zimanê van komê jêra gotine samîra bi eşkere diyar dibe ku zimanê wan digerin ser zimanê Indo-europî û bi taybetî zimanê Kurdî. Ew ne samîne jî, lê wisa tenê di tewratê da Cihuya ev nav nivîsandiye û wan ev tevliheviya pêşin çêkirine. Cihuya di Tewratê da gotine, sê lawê Nuh pêxember hebune. Pêxembertya wî jî tenê ji ba Cihuya da û ji ba Musulmana da ye. Samîtya kurê wî jî tenê ji ba Cihuya da ye. Ti nîşanê dîrokî an arheologî ji navê Samîra nîne û ne yê hebin jî. Numuneya ji jiyana Sargonê Akkadî (Sargon bi zimanê Ibrî wisa hatiye gotin, lê navê wî rast Şarokîne). “Sargon (Şarokîn) rumeta xwa ji Xudayê Sumeriya ra digirt bi taybetî Innana û ji Zorbaba Xudayê bajarê Kiş ra digirt. Ew  bawerbu Xudayê Anu ew xizmetkarê xwa daniye û ew Keşe yê ji bona xwa helbijartiye û ew Enzi yê Xudayê Smuerî Enlîle.”Enzî bi zimanê Hurriye. Wateya wê serleşkere ango bi eşkere ew di nêv çanda Sumerî û Hurrî da dijî ya. Û Cihuya bi wê tevlêbuna çanda ra gotine ew samîne. Ew ne Samîne û ne samî hene. Ew li xalê bazirganî lê heye ji herdu zimana birine û tevlîhevkirine û wisa pêşî zimanê Akkadî çêbu û dura şaxê weku, Aramî, Assurî, Ibrî, Suriyanî derhatin. Yê ku bi naskirina wan aliyê xapandinê jêra dibêjin ew zimanê samî yê rojavayî ne û zimanê Arabî jî ji zimanê samî yê rojhelat dihejmêrînin. Bigerin ser zimanê Arabî û bi Kurdîra bipîvin, wan bidin berhev û ji xewn û xeyala samîtiyê derkevin. Li wê demî anca cîhan wê nuh li pêşya we vebe…û wînê destpêbikin rastiya jî bibînin..?

Lê dibê yek ji bîrneke ku piriya jiyana wan kesê di rojê nuha da navê samî lêdikin. Jiyana wan li erdê bixalî jî buye, li sahra, an li çola û beriya buye. Li pêş hemya jî Cihu û wan taybetmendiyê erdê bi xalî girtine. Wan taybetmendiya kir ew gelekî bi pêşda biçin. Gelê an miletê runiştî an yê sêdêntar jî bi hêsanî bi ramayê wan xelkê ji erdê bixalî hatine bawerbibin. Wan kanîbu Pêxemberê xwa ferzî ser wan bikin. Wan li pêşiya xwa bajun û li paş xwa jî bikşînin. Ta nuha jî qezencê wê taybetmendîna hê temam nebune û gelê runiştî mijulê çandiniyê hê jî ji xewlet û wendabunê xwa negeryane. Lê li ba hina jî ew grêdan her çuye dijwartir buye. Ji ber ku propaganda Cihuya û xelkê erdê bi xalî jî pir bi hêze û bi hêz buye. Ew taybetmendiyê gelê li erdê bi xalî jiyane jî evine : “yek : dizîkirine, meriyê li erdê bixalî dijî dibê diziyê bike, Du : talankirine, roxandin û kuştine.  Sê : Derewine; Tenê ev koma me gotibu kapîtelîst dixwazinn û xwastine. Herdem gelê runiştî (sêdêntar), yê ne li beriya jiyabun û ne li çola dijîn. Kanîbun wan her biçuktir û biçuktir bikin û li taliyê wan nehêlin. Ew xelkê ne li sahra û beriya jî dijîn, tênagihên ku ew xelkê ji xwara gotine Samî çi biserê wan kirine û dikin. Wan bi rêyê baweriyê ku hênane weku Musulmantiyê, Ciuhtiyê û heta krîstiyanîtiyê…? Ya ji bingehê xwada ne ji Olê (Ibrahîme, Abrahame), ew bi temamî teslîm kirine, ew girtine û heta pêlavê xwa danîne ser serê wan hemiya. Bi demra wê wan her kole û riswatir jî bikin, eger heşê wan neyê serê wan û hayî li xwa nebin.

Ev systêm çawa avabun

Şaxê systêma kapîtalîst di impêriya Akkadiya da û di impêriya Assuriya da jî dixuyên. Cihu jî wê têdigihên ji ber wê jî bi rihetî û bi xwaşî li ser wan impêriya dipeyvin û dibêjin ew Samîne. Lê ew li xalê bazirganiyê, li herêmê bazirganiyê çêbune û li ser talankirin û kuştinê,dizî û derewa ferehbune û xwa bicîhkirine. Ji ber wê Cihu bi insîstent dixwazin bikin ew Samîne. Cihujî berdewamiya wanine û systêma xwa kapîtelîst jî bi derhatina Cihutiyê ra derhatiye û sazbuye. Ev systêm bixwa nuha buye international û nuha li wê astêne ku cîhan hemî bibe koleyê systêmê an jî bune û têda çune xwar û wenda jî bune.

Eve systêma bi tunekirina netewên din ra avadibin, an bi grêdana wan netewdewletên din bixwava û li ser newekheviyê bihêztir dibin. Lê ew netewê ku ew dibînin ne li ser rêya wanine, an ne li ser şopa wanine wan diroxînin. Ji bona ku systêminê nuh yê bi xwava grêdayî li şuna wan ava bikin. Wisa jî hemî netewdewletê nuha hene, li bin siya wê systêma kapîtelîst hene. Bi pêleyê an astê grêdanê cihê, cihê ew hene. Lê dewlet û welatê din yê cihê, cihê û yê ne biwanva grêdayîne nînin an eger hene jî. Dibê şerê wan bi dizî û eşkere bê kirin, heta wan jî dixin rêya xwa an bi carekê wan diroxînin û yeke nuh li gorî berjewenê xwa li şuna wan avadikin.

{Ew systêmê bi wan ra jî bi demra, berjewendê wan yê ji berjewendyê kapîtalîstê mazin cihê bibin. Yê pêwîstbe ew jî hinu hinu bi demra bêne roxandin û serweriya wan nemîne û her wisa. Ew systêm wisa wê demê gelekî dirêj bixwaze heta ew amanc bi cîh bên. Heta weku stat dewletê mazin wê avabibin, netewdewletê mazin wê diyarbibin. Em bêjin netewdewleta Amerîka, netewdewleta Europa û netewdewletê Asiya û netewdewletê Amrîka latînî. Lê ji bona dewletê nîv mazin ewê jî dîsa duvikê dewletê mazinbin, dewletê biçuk jî  wê pir kêm bibin û bê hêz bibin. Ew dirêjkirna dem wê ti bandurê li wan desthilatdara bi xwa neke. Sermyan (kapîtal) giş di destê wanda ye. Wan ne xema êş û azarya xelkê dinine. Weku tiştê nuha li Surya çêdibe, li Kurdistan çêdibe. An azariyê berê li Irakê li Kuwêtê an li başurê Kurdistan çêbune. Her hevalê wan ew serwerê dewletnetewa wê ji bona berjewendê xwa weku indîvida biramin. Çi carî ne xema wane jî li pêşerojan çiyê bi gelê wî û zaroyê wî, zaroyê zaroyê wî were. Ji ber ku ew jî pir ketiye, lawaze, hêza wî nîne ew tenê berpirsê komeke grêdayî ye. Ji wîra rê nemaye di ti kesê din birame. Lê ew tenê kane rojê xwa bihejmêrîne. Êş û azarî çendî pir dibin mila bibin, ji bona wan ti tişt nayê gewrîn. Li ki dibin mila bibin, ji ber ku ew êş nuha durî mala wan bixwane. Ji wanra ta rê nîne biramin, lê kengî ew êşê were têkeve mala wî jî..nediyare?}

Advertisements