Ibrahîmê hanafî û mislumantî

Abraham

Ev radestkirina, Cihuya ya ji Ibrahîm ra Sura herî mazin têdaye.
Ji ber ku Cihu dema li ser Ibrahîm dinivîsînin. Ew li ser demê
destpêka xwa dinivîsin, destpêka wan ew dikin li dora 1200 b.z ye.
Lê 700 sal ji dessstpêka wan da derbasbuye dema ew li ser destpêka
xwa dinivîsînin. Ango ew li dor 500 b.z pirtuka xwa (Tewrat) ya
nuha bi beşê kevin yê Incîlê têye nasîn dinivîsînin. Ibrahîm ji berî
destpêka wan ya ew dibêjin da bi dora 800 sal hebuye. Ew li dora 2000 b.z jiya ye. Werin nuha emê meseleyê, problêmê çawa rast
bikin. Ti guma nîne, eger yek bi keys, rumetkirin binivîse, Ibrahîm jî
weku Noh ji çêrokê Sumeriya da maye. Lê Hîbruya ango Cihuya
piştî ku 1400 sal di ser demê Ibrahîm ra derrbassbun, ew çêrok ji
nuka nivîsandin û lêkolîn kirin. Ev tê wê wateyê ku wan tenê
Ibrahîm weku symbolekî bi yek Xuda bawerkiriye birine. Pirtir ti
tiştî li ser nezanin. Ji jêderê ne yê Cihuyya têye nasîn Xudayê
Ibrahîm Il e Xudayê Sumeriya yê herî mazine, lê navê wî li destpêkê
Inlîle, bi demra dibe Illîl, ji Illîl jî dibe Il . Li Babylonya jî Il e. Cihu
jî wî Xudayî Il dikin Xudayê xwa û dibêjin ew Xudayê meye. Ew li
ser destpêka demê Ibrahîm ango li ser demê (2000 b.z) tenê kanin li
dor salê (500 b.z) binivîsin. Wisa jî Xudayê wan li demê pêşin an li
demê destpêka nivîsê wan Ile. Navê hemî Fêrêştê Cihuya jî bi IL an
El temam dibin. Wekî (Gebraîl, Mîkaîl, Azraîl, Israfîl, Israîl….ine.).
Li dema Mosa tê, li gor wan hatina wî jî dikin li destpêka jiyana
wane ango li 1200 b.z ye. Li ser jiyanna wî jî li wê demê dor 500
berî zayînê nivîsandiye. Lê nuha navê Xuda li ba wan dibe ”Yahwa”
bi wateya (ez hewime ye). Dema Mosa Xuda di nav agrê puşî da dît,
li gorî çêroka ew dibêjin, jêra got…Tu kiye…Xuda jêra
got…..Yahwa…ango (ez hewime) ango Xuda navê xwa negot û tenê
got ez hewime. Nuha em li ba Cihuya li ser du navê Xuda rawestîne.
IL û Yahwa. Dem xoristiyanî ango Mesîhtî belav bu. Ingilîza sekirin
du navê Xuda di incîlê da hene. Yek Ile û Yek Yehwa ye. Ji bona ku
ser vê neliheviyê bipeçinin gotin emê nav li Xuda bikin ”Lord” ango
yê serek, yê mazin, yê aga, yê sayed . Li pey ingilîza hemî europiya
û Amrîkiya navê Xuda kirin weku wateya Lord Yanê serk. Bi
zimanê Swedî bu Herre, bi Ingilîzî bu Lord, bi Arabî bu Sayêd û
herwa. Bi Kurdî pêwîstbu bibe Aga an Ahura an yê herî mazin an yê
herî bihêz. Lê Cihuya bi sazumana Hanafî ev zaniyariyê xwa li
nîvgrava Arabî jî belavkirin li demê ji berî Mohammad bê û li taliya
belavkirina wê çandê Mohammad xwa pêxember ilan kirî û wisa
Musulmantî li ser gavê Cihutiyê hat.