Kurdistan Çiye…?

Kurdistan axa canê bavpîr û dapîrê weye
Dapîra te ya dest bi hene ye
Xuha te gulçîna welatê me bu
Brayê te jî yê roh da meye
* * *
Welatê min li min bibihorîne,
Ger ez çi rabuna çêkim
Ezê leşkerekî ji rohê xwa peydakim
Tev axa Kurdistan û te, azmanê wê ji ber lepê gemariyan, xayînan rakim
* * *
Xuda pir hezdike ji gelan û welatan
Her çi gelê parastina welat ji Xudayê xwa xwastiye, Xuda ew parastiye
Lê miletê ku parastin ji Xuda nexwastiye
Ketiye û miriye
* * *
Nandoz xwa zane, amanca wî ya tev dur ya perane û ya pariyê nane
Lê ne çi namusa Xuda danaye ji bona gela û erdane
Hin dibin Arab hin Turk û hin (Faris) û kesine din yê biyanîne
Tuyê bêje ew Xuda dixapînin, Xuda nabîne û nezane ew kîne
* * *
Nefesa xwa jî digewrînin an digewrîne
Dibêje ma Xuda vê jî dibîne
Li Ki navê wî nivîsiye ku ew xayîne
Lê Fêrêşt û Xuda jî wan dinasînin
* * *
Eger cila digewrînin
Eger biyana dizewcînin
Eger zimanê xwa difroşin
Xuda wan baş dizanîne
* * *
Fêrêşt lehnetmeya xwa li wan tînin
Kirasê xiyanetê li wan dikin
Numreya wan li dar dikin
Zimanê wan jî reş dikin
* * *
Li ba Xuda û fêrêşta û li ba (erd û welat) xiyanet bi pir ruyî ye
Weku gemara ji her rengiye
Ew weku mervên bêrohine
Bêhna wanjî li ba Fêrêştan pir geniye
* * *
Xuda dizane wan çi pîsîtî kirine
Xuda dizane cezayê wan çiye
Xuda zane xiyanet bi dil û canê hermandiye
Weku ava genî buyî û behevda heliye

Advertisements

Azdadiya welat

Azadiya welat serbestiya te ye
kahniya ji zêre welat, kahniya zaroyê teye
Ava beheşta welat jiyana teye
Roja germ û xwaş ya welat ji germiya xwîna teye
* * *
Deka bêje tu ji bona çi heye
Ma Xuda qebul dike eger tu koleye
Her jiyana bê azadî bê wateye
Bayê welat jî ji rohê teye
* * *
Xuda qey nezane dema tu kire Kurd
Lê te eslekî xwa ji dervayî xwastina Xuda jî, ji xwara girt
Te ji bona miletê xwa peydakirin sergêjî û nemerdî
Ma Xuda ew ji te xwastine
* * *
Eger mebest xiyanet be,
Ji bona cila û xwarinê
Heta herin ji va dinê
Na bihîsin ew bi navê welat û Kurdistanê
* * *
Dibê hun ewê bê şerefmane, şerefa xwa firuştî rabikin
Dibê hun jî eger hun çendî pîsbin, hun graniya li pêşiya ew serekê xwa yê ew jî pîs dabikin
Dibê hun jî bendê rastiya bigrin
Dibê hunjî namusa xwa rabikin
* * *
Dengê welat qet nare wan
Wan ji bîra kiriye ew kîne
Çavê xwa li ber dujmin çilmisî û zerin
Bê kagetin bê nivîsin bê hertiştin bê defterin
* * *
Heyam li dur û nêzîk digerin
Ji ahîna welat ra neserwerin
Her tiştî dibînin û dinasin
Tenê li welat xut nagerin
* * *
Xudayê kengî we bibaxşîne ji wan xiyaneta
We hesabê xwa ji nuha da kiriye bi ixaneta
Lê Xudayê li we bibarîne lehneta
ji bona karê we yê kêm û jiyana we ya bê buha
* * *
Xiyanet li ba we erzane
Ji ber ku hun dibêjin ew ji bona nane
Ma kîjan ezman yê xiyanetane
Hun fruşkerê erdê welatê xwane
* * *
Erdê pîroz ji ber şermiya we
Serê xwa danî û xewkir
Wejî çu dara pîroz ji nav baxê welat hilkir
We bê minet rohê xwa wendakir
* * *
Milet, Xuda û roh û erd yek parçene
Xuda û erd û roh nuha li benda dest nivîsa wene
Ku hun nuha bêjin ev pença axê ji erdê meye
Xuda jî ji bona wê axê li pey weye

Dibe ku pîlan gihîşibin amancê xwa.. an? Na!

Ji destpêkêda pilan ji aliyê talankeran da ji bona talankirina xezîneya Missrê hatibu danan û nuha ew pilan gihîştin amancê xwa..!?. Gava duyê, piştî şesed sal, vê carê di impêrya Medya da talankirin çêdibe. Du komployê mazin li ser Medya bikartên, herdu komplu jî birehetî biserdikevin. Komployê yek: Cyrus (Koreş) lawê keça padyşayê Medya Mandana ye. Ew bi arîkariya serleşkerê Mediya Harpagos, dikeve asta ku şerê bavpîrê xwa padyşa yê Mediya bike. Desthilatiya li bin navê Cyrus (Koreş) çêdibe bi arîkariya Gênêrralê serrrrrleşker Harpagos navê Axmînî…..heldigre?. Dixuyê ewjî ji binvkirina Younanî Achemenîdes hatiye. navê xwa yê bi Kurdî jî Haxamanşa-hine, ew jî tê wê wateyê ku ew şahîtiya haxama ye, haxamê Cihuya ye. Ev bi xwa jî delîlekî dine yê diyar dike ku ew ne navê ti miletî an ti grupa an ti qewm eşîrê dinine, {ew Kurdê bi dustaniya Cihuya ra ne}. Tenê diyar dibe ku hin Kurda xwa kirine hevalbendê Cihuya (Yahudiyê li Kurdistan) û inqîlaba desthilatiyê çêkirine..?. Lê li vir xaleke pir balkêş heye…? Ev xal çiye..? Dibê yek bizanibe…? Inqîlab an Komplo di hemî desthilatdariya da çêdibin û pêktên…. Lê ev komplo yê em dibêjin bi xasimtiyê xwa yê cihêne bi taybetmandiyê xwa yê cihêye. Dema Cihuyê hevalbendê wan Kurdê me got inqîlabkirine. Ango Cyrus, Harpagos û Komê biwanra, dura…dereng, kirin ew ji komeke ji miletekî dinine. Gotin ew ne ji Kurda bune…???. Nav jî li wan kirin Pêrs yê paşê bi Arabî dibe (Faris). Di demê musulmana da navê wan bu Faris. nuha jî pêwîst dike, yek diyar bike ku ew Faris ji bilî Kurda ne kesekî dinine…?.Raz di virdaye…? Rastî li vire..? ew Kurdine…? Lê tenê wan bi hevalê xwa Cihuyara mil bi mil karkiriye û bune hevalêhev yê heta ew li ser rûyê erdê hene û dijîn…? Nuha jî em pirseke din bikin, ji bona çi…? Ew bun hevalêhev yê ji bona tim…û li hemdemî kirin ew gelekî dinine..? Cihu ji bona ku razê wan neyên der, wisa ew defînîtiv an bi carekê ji Kurda durkirin.? Ji vir wan spêkulasiyon li ser navê Pêrs (Faris) peydakirin.?. Ew spêkolasiyon çibun..? Min gelek cara ew di nivîsê xwa da gotine. Yek; ji ber ku ew herêma başur-rojavayê Irana nuha, ew bi zimanê Medî ango bi Kurdiya Orîgînal. Jêra digotin Parsua (ji pirtuka Andrew Collins 1996). Çunkê Medya ji sinurê xwa ra wisa digotin. Parsua…..bu Persiya…?. Du; bi wê jî bes nekirin Mytologiya Younanî ya Xudayê Persrus Kurê Zeus kirin dewrê, û çêroka Cyrus weku ya Xuda Perseus çêkirin û kirin Persiya ji Navê lawê Xuda Perseus Persê Hatiye..?. Dixuyê ew jî têkilheviyeke Şaytaniye, lê weku dibêjin, ma qey Cihutî jî çiye..? Ta nuha jî ev nav li Kurdê beşê hevalê Cihuya kiriye û buye û çuye û buye, urfek û ayîndeyek ku kes ti gumana jî li ser neke…?.

Nuha emê biçin ser Komployê numre Du: komployê numre du, li ser ji holê rakirina defînîtiv an ew jî bi carekê an ji bona timê ya Magê Mediya ye. Ji ber ku heta Mag hebin, metirsî li ser wan mazine û ewê dur an nêzîk wê Komployê wan descîfre bikin. Mag sazumaneke Olî rêxistinkirîye, li her demî kanin welat û systêma xwa ji nuva avabikin. Dema ava bikin jî ruyê xiyanetê wê her eşkere bibe. Cihu û hevalê wan yê nuha bune Pêrs (Faris) dikevin metirsiyeke hebun û nebunê. Jiyana wan jî dikeve Metirsiyê. Nuha navê wan fermî weku desthilatdar Axmînîne, lê dibu ew jiyan û hebuna xwa misuger bikin. Belkî yek bi şaşî tê bigihê ku Axmînî navê bavpîrê Pêrsa an Farisa ye, an navê eşîrê wane, an navê selaleta wane. Eger yek wisa tê bigihê ewê bibe çewtiyeke pir mazin. Ji ber ku Axmînî ji binavkirina Younanî ji navê Haxamanşah ra ye. Ango di demê musulmana da buye jî ew buye axmînî û ji (Achmenîdes ya bi zimanê Younanî- ji navê Haxamanşaha) ra hatiye. Wan desthilatî girtin, lê hê rêxistina Maga weku xwa mabu. Ew rêxistineke bi hêz bu. Em nezanin jî Mag li kîjan astê ew têgiîştibun an tênegihîştibun, Komployê ku li ser desthilatiya wan çêbubu. Lê di bersiva wan yê li ser desthilatdariya Koreş (Cyrus) da. Eşkere dixuyê wan ta asta ew tune dibin û dimrin jî, ti gumana wan û Komploya, li ser ti kesî, ti tiştî çênebubu. Cihuya jî pir bi heşmendî komplo gerandine, meşandibun weku urf û adeta wane, an ayîndeya wane ku ew di keriyê da kardikin. Ji serweriya Maga ya ku hebu û ji kêmzanebunê wan li ser, siruşta wehşî ya mirovan, dixuyê guman li ba wan çênebubun ku Komplo li ser serê wan hatiye meşandin. Dixuyê wan didît her tişt siruştî meşiya ye. Wan hajî Komplo nebun. Lê Cihuya tayê wê komployê li ser Maga bixwa jî baş di nêvhevra derbaskiribun. Ta desthilatiya em bêjin nuha ya Pêrsa (Faris) yê hevalê Cihuya jî hajî komplo nebune. Ew bi hevra di desthilatdariyê dabun. Lê dibe Cihuya hesab dikirin eger ew wê kuştina li kom wê çêbibe zanibin, belkî qebul nekin. Ji ber ku hemî tişt hê tazeye nuh çêbune, hê cihê xwa baş negirtine. Dem dixwaze heta bibe adet (ayîn). Piştî mirina Cyrus (Koreş-Kyrus) di şerê bi Massagetsiya ra li 530 b.z, (pirtuka Herodotos ya welgerandiniye Swedî, Herodotos Historiya rû 106). Kambysê an Qembîz lawê kyrus desthilatî girt. Ew jî yekî weku bavikê xwa, di xwa cihêkirina ji Kurda û di girtina bi Farisîtiyê da nasbu. Çunkê hevalê xwa Cihu (Yahudiya), wisa li wan kiribun ku ew berê kolebun û nuha ew bune desthilatdar. Bandura Cihuya ewqas li ser wan mazin bu. Ku ew kiribun hesp, lîwan di devê wan da û hevsarê wan kudê û çawa bikşînin ewê jî bi wê alîda herin. Cihuya jî hemî zanebunê xwa yê bi bawerkirinê û iqnahê xistibun meriyetê. Ji bervê jî bi zanebunê ku ji Cihuya girtine. Nuha wan xwa di ser civata Mediya ra didît. Bi ramayê Cihuya temam gêj û mest ketibun. Lê di buyerê ku yê werin ra jî dixuyê, heta wî Kambysê an (Qembîz) jî lawê Kyrus, li ser komployê Cihuya yê li ser Maga ne haydarbu. Cihuya, wisa kir: dema ewê birêkeve biçe Misrê bistîne, Gaumata mazinekî Magê Mediya li ser mala xwa deyne. Bêguman bi helbijartina Cihuya wisa dike, ne seranser ji aliyê wanda. Lê bi rêya mirovekî nêzîk ji wanva heye, dibe bi rêya wîye, navê wîjî Proxaspêse, (Herodotus). Her bi rêya wî Cihu dikin Cyrus (Koreş-Kyrus) brayê xwa (Bardya-an Smerîdes) jî bikuje û Proxaspês bi xwa jî gorna wî dikole. Ji berî ku birêkevin jî maneyekê, sucekî ji Gaumata ra dibînin û dihêlin Kambysê bi xwa guhekî Gaumata jî jêra bibire. Ji bona ku ew guhê birî, paşê ji wanra bibe şehdetî. Dema ew diçe Missrê distîne, dîsa bê guman tiliya Cihuya di wê biriyarê da jî heye. Piştî hin dem derbas dibe û nuha Kambysê li Missrê ye. Gaumata, fermanekî derêdixe ku Ku ew brayê Kambysê Bardiya ye. Kambysê bi emrê wî çuye Missir dagîr kiriye (istandiye) û ku ew Padyşayê welate ango Padyşayê (Persiya-Mediya) ye. Li ser wê fermanê wî, Kambysê pir bihêrs dibe û dixwaze bigere welêt. Lê ew birêva dimre. Li şuna wî şeş kesê xwa dibînin pêrsine hene, di nav wanda, Darios e, Otanês e, Gobryes e, Aspatines e, Hydranes e…(pirtuka Herodotus rû 209). Ew gumandikin, desthiladarê nuha, pêwîste Mageke û ne brayê Kambysê ye. (Ji ber ku ew kesê nêzîkî erşêne û dibe haya wan ji buyera hhinekîî heye)

Dema ew derin…..keleya ku Gaumata lê, cihê Kambysê berî biçe Missrê. Bi rêya guhê Gaumata yê birî ew dizanin, ew kiye. Ew dizanin, yê ew ferman daye Gaumata ye, ne kesekî dine. Dema dikevin kelayê, şerekî dem kort di nêv wan û Mega da çêdibe. Li vir bi kelecaneke mazin dikin Gaumata xiyanet kiriye, serê wî û yê hevalê wî dibirin û li nêv cadeyê bajarê Ecbatana digerin. Kesê bi Farisîtiyê bawer li ser Maga germdikin û Magekî li ki dibînin dikujin û dibêjin. Eger nebuba êvar, Megek bi tenê jî nedihîştin (ji pirtuka Herodotos ru 213). Dura wê rojê dikin, Roja “Magophobya” ango roja cejna kuştina Maga. Ew cejin dixuyê heta taliya desthilatiya Axmîniya ya 332 b.z diroxe jî dikarda dimîne. Di demê nêzîkî 200 salda, Mega, Megê Medya ji ser rûyê erdê pakij dikin û pêra jî civata Medî. Bermayînê wan yê bune hevalê Cihuya dimînin weku desthilatdar, ew jî Farisê nuhane. Ev bu komployê dijî Maga…

Xezîneya Medya jî hemî û bi temamî dikeve destê wan û hevalbend ê wan ji Kurdê xasim, xiyanet li gelê xwa kirine. Ji xwa Piştî wê buyernê li Medya pêktên jî Incîla kevin (Tewrat) li nêv salê 600-500 b.z. têye nivîsîn. An bi taybetî piştî 549 b.z û têda Kurd ne şerhî tên nasîn, ne yasaî dibin. Çandê wan kevin jî ne yasaî dikin. Xuda ji nebaşya wan, wan wenda dike û nav li wan dibe fêrêştê ketî an (melayîkê ketî) an Lawê Xuda yê nebaş. Me dît çawa Meg ji ber ku sazumaneke bihêz bu ji ser rûyê erdê jî resît kirin. Ji ber ku vegera wan û vegera Kurdan li her demî metirsadar li ser berjewendê bi xiyaneta bidestxistine didîtin. Heta nuha jî ew ayet di Tewrat da dewra xwa distînin…..? Şerê Kurda ji wan demna da û ji demê roxandina Hîttîta da jî têye kirin û her berdewame. Çandê Kurdî yê me li jor hênane jî ne şerhîkirine, ne yasayî dibin. Hemî çandê Kurda ne yasaî dibin. Ji wan jî yê me hin numuneyê wan hanîne ne. Weku yê (Halafya, Ubaidya û Uruk -jemdet Nasr). Dikin û dibêjin Xuda yê wan ew xelk kuştine, ji ber ku ew mirovê di çavê Xudayê wan da yê nebaş bune. Ji vir da wan (Lehnetmeya xwa li Kurdan û li erdê wan anîne) û di çavê cîhanê da ew xirap û bê rumet kirine….? Lê li aliyê din ew Farisa weku Mîrath mayî yê Kurda dibînin. Ji xwara û ji cîhanêra wisa nîşandidin. Ji ber ku Kurdê em dibêjin nuha navê wan Farisine, ji roja pêşin da bi nêrînê wan hatine xapandin. Ew navê Kurd û kurda jî, li bin çi şert û merca be nabjin û naxwazin bêjin. Di nêv xwada, navê Kurda bi fetwa Zerdeşt ya bi navê ”Yasaya Dêwa” nasbuye, bingeh digrin. (Andrew Collins-From the ashes of the angels…, 1996, rû 105)

Dura careke din ew Kurdê Parth jî talan dikin û Sassanyê hevalbendê Cihuya û Cihu bi xwa careke din tên ser desthelatiya Partha jî. Piştî ku 500 sal ji desthilatiya xwa derbaskiribun. Lê li taliyê Cihu bi hemî hêza xwa ya di Roma da jî hebu. Komplo li ser komplo li dij Partha afirandin. Ta li taliyê kanîbun desthilatiya Partha bikin ya xwa û ya hevalbendê xwa ji Kurdê xapandibun û careke din systêmê ji bona xwa biguherînin. Lê vê carê navê wan bu Sassanî..Eger mirov bizanibe, ta bi kortîbe jî. Bi çi şêweyî, Sassanî, hatine, ser desthelatiya Partha, li wê demî yekê bizanibe. Bi rastî me ti nasname û hewildanê bi hêz ji xwara û ji dormedorê xwa ra bidaxe nekirine. Me ti teoriyê mafnaskirin û xwanaskirinê bidestnexistine, ranexistine ber çavê cîhanê. Û tenê em di xewn û xeyalê paş jînê da û yê pişifandinê da rojane dijîn.

Wisa jî Xezîneya wan Sassaniya..? Bi dirêjiya 400 sal dikeve destê Kurdê xapandî û Cihuya. Ew bi dirêjiya 400 salê ku impêriya Sassaniya têda dirêjkiriye. Pereyê wan yê extra û ne extra ji Cihuyara çune û bi wan pereya (Dewleta Xezer-Khazar ava kirin, bi periyê Sassaniya Cihuya xwa li Asiya û Europa jî belav kirin. (Miletê Khazar hebunek ne ji rêzêbu li wê demna salê 500-1300 z. Li dora wan eşîrê koçeberbun. Hemî kanebunê pêşketina wê welatî di destê wandabun. Desthilatiyeke zîrek, bazirganiyeke dewlemend, leşkerekî amade. Di wextê li europa fanatîkism û guhnedan desthilatdarbu. Li Khazar wekhevî hevdutehemulkirin hebu, heduhilgirtin hebu. Xelkê zolm li ser ji hemî aliya da dihatin Khazr. Raymond Scheidlin di pirtuka xwa ya bi navê Chronicles of the Jewish people 1996 da wisa gotî). (Khazar cihekbu yê li wê demê navîn, tenê Cihu li wir bun. Khazar bubu hêvî û paşeroja Cihuya. Li wir wan hest dikir ku Xudayê wan ew ji bîr nekirine. Pictorial Hîstory of the Jewish people Nathan Ausbel 1953). Selcukê impêriya Selcuka ava dike jî bi xwa turkekî Cihubu an ne Turkbu lê Cihubu. Gelek Turkê ji pêra Sultaniya Osmanî avadikin Ola wan Cihutîbu. Talan jî berdewam dibin. Musulman tevî ku inspîrasyonê xwa ji ramayê Cihutiyê birine û dibin ew bi temamî neketin destê wan. Lê Cihu wan weku destikê Maşê her demê xwastine, wan bi hêsanî ji bona berjewendê xwa bikarhanîne. Dura Roma ya dîsa bi inspîrasyona wan dibe Mesîhî, bi arîkariya Paulus The Apostole yê Cihu. Ew li demê kiral Konstantînus komplêt dikeve destê wan (Cihuya) û ew jî li taliyê talan dibe…. Ji ber ku ewine yê Mesîhtiyê tîninin ne û wê dikin milkê xwa yê taybet. Piştî Roma, Bîzenta ji dest talankirina wan rizgar dibe…? Bi wê uştê wan şerê Bîzenta bi arîkariya Turkê Osmanî kirine. Dura wan Osmanîjî talan kirine, naza wan lê bu ew yê hevine. Van talana, bervê cîhanê bi rêyeke xasim da birine. Ma gelu dem hatiye mirovê ku ahmeqyê herî mazin li cihanê kirine, li ser ahmaqiyê xwa şiyar bibin û tula wan ahmeqyê kirine bi zîrekbuna helînin. Lê keriyê peza her kerî dimînin û Gur sawê dixin nava wan û her yek bi aliyekî da dere. Rastî gelekine, lê dev ji rastiyê dîrokî jî berde. Rastiyê li ber çavê mirovan yê demê nuha pêktên, xwa dikin wan ew nedîtine, nebihîstine û nezanin. Lê reaksiyon yê li ser rastiyê dîrokî wê çawabin……

Jêder
_______________________________________________

-Herodotos historiya, översîttning av Gerhard Bendz och Axel Linddkog 2004, Stockholm
Prexaspes, ru 205
Magophobiya, ru 213
-Fynd I Bibelns Länder Magnus Magnusson-1977,
-From the ashes of the angels... Andrew Collins, 1996
-Bibliye, Exodus (12: 35,36)
-An introduction to the Sassanians history, Dr.Gimpaolo Savoia Vizzini ru 1
-Siegfried Hhorn, resa i f'örn tiden 1980